Zapis „projektor do projekcji cyfrowych min. 2K w standardzie DCI” pojawia się w postępowaniach domów i ośrodków kultury regularnie — w ciągu ostatnich dwóch tygodni trafiliśmy na trzy takie. Prawie zawsze przedmiot zamówienia jest opisany od strony projektora. Tymczasem kino cyfrowe DCI to nie projektor: to łańcuch czterech elementów, w którym projektor jest ostatnim i wcale nie najbardziej kłopotliwym ogniwem.
Zacznijmy od zdania, które sprzedawcy sprzętu rzadko wypowiadają na głos: standard DCI nie jest standardem jakości obrazu. Jest standardem ochrony treści.
Co właściwie standaryzuje DCI
Digital Cinema Initiatives to konsorcjum powołane przez studia filmowe. Jego specyfikacja — Digital Cinema System Specification — powstała po to, żeby dystrybutor mógł wysłać kopię filmu do kilku tysięcy sal i mieć pewność, że nikt jej po drodze nie skopiuje. Wymagania obrazowe są tam skutkiem ubocznym: istotnym, ale nie głównym.
Film dystrybutorski przyjeżdża jako DCP (Digital Cinema Package). Obraz jest skompresowany w JPEG 2000 i zapisany z 12-bitową precyzją na kanał w przestrzeni X’Y’Z’. Jeżeli kopia jest zaszyfrowana — a premiery są zawsze — otwiera ją KDM (Key Delivery Message).
I tu zaczyna się część, która przesądza o kształcie zamówienia.
KDM jest wystawiany dla urządzenia, nie dla kina
Klucz KDM nie jest wystawiany dla instytucji ani dla sali. Jest wystawiany dla numeru seryjnego konkretnego bloku medialnego (media block, w praktyce IMB — integrated media block) i ma datę początku oraz końca ważności. Poza tym oknem ta sama kopia po prostu się nie uruchomi.
Blok medialny nie jest zwykłą kartą rozszerzeń. Jego bezpieczna granica przetwarzania musi spełniać FIPS 140-2 Level 3 i być odporna na ingerencję fizyczną: próba otwarcia obudowy kasuje klucze. Wewnątrz siedzi także zegar z podtrzymaniem bateryjnym, odporny na manipulację — to on weryfikuje okno ważności KDM.
Praktyczny wniosek dla eksploatacji jest taki, że bloku medialnego się nie naprawia. Zdarzenie naruszenia oznacza wymianę modułu, nowy certyfikat urządzenia i ponowne wystawienie wszystkich aktualnych kluczy przez dystrybutorów. To trzeba przewidzieć w umowie serwisowej, a nie odkryć w piątek przed seansem.
Cztery ogniwa łańcucha
| ogniwo | czym jest | co się psuje, gdy zabraknie go w OPZ |
|---|---|---|
| DCP | zaszyfrowana kopia filmu | — |
| Serwer kinowy | przechowuje i podaje kopię | nie ma gdzie i którędy wgrać materiału |
| Blok medialny (IMB) | deszyfruje, dekompresuje, pilnuje KDM | kopia dystrybutorska nie uruchomi się w ogóle |
| Projektor | wyświetla obraz | obraz jest, tylko nie ma czego wyświetlić |
Zamówienie, które opisuje wyłącznie ostatni wiersz tej tabeli, kupuje urządzenie, na którym nie da się legalnie odtworzyć premiery.
4K w DCI to inna liczba niż 4K w sklepie
To najczęstsza pułapka rozdzielczościowa w specyfikacjach — i najłatwiejsza do wykorzystania przez oferenta.
| określenie | rozdzielczość | gdzie obowiązuje |
|---|---|---|
| DCI 2K | 2048 × 1080 | kontener kinowy |
| DCI 4K | 4096 × 2160 | kontener kinowy |
| Full HD | 1920 × 1080 | rynek konsumencki i AV prezentacyjne |
| UHD („4K”) | 3840 × 2160 | rynek konsumencki i AV prezentacyjne |
Kontener kinowy jest szerszy. Projektor opisany jako „4K UHD” ma 3840 pikseli w poziomie i nie spełnia wymogu DCI 4K — mimo że w potocznym języku obie rzeczy nazywają się „4K”. Jeżeli w opisie przedmiotu zamówienia stoi samo „4K”, oferta z projektorem UHD jest trudna do odrzucenia, bo formalnie odpowiada literze zapisu.
W samym kontenerze film mieści się jeszcze w dwóch formatach użytkowych: Flat 1,85:1 i Scope 2,39:1. Wykorzystują różne części matrycy, a to przekłada się na wymagania wobec ekranu i maskownicy — nie na wybór projektora.
Jasność jest wymogiem wobec sali, nie wobec urządzenia
Specyfikacja kinowa mówi o luminancji ekranu: 48 cd/m² (14 fL) mierzone na środku białego pola, z tolerancją ±3 fL. To jest wymóg wobec gotowej instalacji: zależy od powierzchni ekranu, jego współczynnika odbicia i strat w optyce. Ten sam projektor spełni go w jednej sali i nie spełni w drugiej. Rachunek, który to przelicza, opisaliśmy osobno w poradniku o doborze jasności projektora.
Konsekwencja dla odbioru jest prosta: liczba lumenów z karty katalogowej nie jest dowodem spełnienia wymogu. Dowodem jest pomiar na ekranie.
Kiedy DCI nie ma sensu — a to częstsze, niż się wydaje
Tu wracamy do zdania z początku. Jeżeli sala nie gra repertuaru dystrybutorskiego — pokazuje własne materiały, filmy edukacyjne, materiały festiwalowe udostępniane w plikach, prezentacje, transmisje — standard DCI nie daje w obrazie niczego. Cała jego wartość leży w tym, że dystrybutor zgodzi się wystawić klucz.
Za porównywalny budżet dobry projektor instalacyjny da zwykle jaśniejszy obraz, szerszy wybór optyki i tańszą eksploatację, bo nie płaci się za łańcuch bezpieczeństwa, którego nikt nie użyje.
Pytanie, które warto zadać sobie przed napisaniem OPZ, brzmi więc: czy w ciągu roku planujemy zagrać choć jeden tytuł wymagający KDM? Odpowiedź „nie” uwalnia znaczną część budżetu i otwiera lepsze możliwości obrazowe. Odpowiedź „tak” oznacza, że trzeba opisać cały łańcuch, a nie sam projektor.
Sześć pozycji, których brak wywraca postępowanie
- Rozdzielczość podana jako kontener DCI, z liczbami: 2048 × 1080 albo 4096 × 2160. Nie samo „2K” czy „4K”.
- Serwer kinowy z blokiem medialnym zgodnym z DCI, z wymogiem certyfikacji FIPS 140-2 Level 3 dla bezpiecznej granicy przetwarzania.
- Procedura uruchomieniowa: wygenerowanie certyfikatu urządzenia, rejestracja u dystrybutorów, przeprowadzenie testowego odbioru KDM przed odbiorem końcowym.
- Pomiar luminancji ekranu na etapie odbioru, z zapisaną tolerancją — zamiast deklaracji lumenów z karty katalogowej.
- Warunki serwisu bloku medialnego: czas wymiany modułu i odpowiedzialność wykonawcy za ponowne wystawienie kluczy. Pozycja, której brak boli dopiero po dwóch latach.
- Formaty projekcji do obsłużenia (Flat, Scope) wraz z wymaganiami wobec ekranu i maskownicy.
Sześć punktów, z których żaden nie dotyczy marki projektora — a to one decydują, czy sala zagra.
Na koniec
Opis przedmiotu zamówienia na kino cyfrowe jest trudny nie dlatego, że sprzęt jest skomplikowany, tylko dlatego, że wymagania pochodzą z dwóch różnych światów naraz: technicznego i licencyjnego. Instytucja kultury zwykle ma kompetencje w pierwszym i żadnego powodu, by mieć je w drugim.
Jeżeli przygotowują Państwo takie postępowanie, chętnie przejrzymy projekt opisu przedmiotu zamówienia, zanim trafi do publikacji. Projekt i dokumentację traktujemy jako osobną, płatną usługę — działa również wtedy, gdy sprzęt kupują Państwo u kogoś innego.